Discussies over vrijblijvendheid quarantaine spitsen zich toe in ziekenhuizen

17 augustus 2020

Een besluit om quarantaines verplicht te stellen, is voor weken van tafel. Daarmee blijft het vooralsnog bij een “dringend advies”, bijvoorbeeld voor mensen die van vakantie terugkomen uit een risicogebied. Dat advies wordt slecht opgevolgd.

Wat daarbij meespeelt, zo blijkt, is dat werknemers die wél tot quarantaine bereid zijn, daarvoor niet altijd toestemming krijgen van hun werkgever.

Maar misschien worden in het overleg op ondernemingsniveau praktische oplossingen gevonden.

Risico

Tot nu toe is in quarantaine gaan nog een kwestie van vrijwilligheid. Eind juli besloot het kabinet om het bij een “dringend advies” te laten. Het vond dat een verplichting juridisch te gecompliceerd zou zijn, en moeilijk te handhaven. Wel deed het een oproep aan werkgevers om hun werknemers te helpen om het dringende advies van de regering te volgen.

Sindsdien heerst er eenstemmigheid over werknemers die zelf kozen voor een verblijf in een rood (niet gaan) of oranje gebied (alleen gaan bij dringende reden). Wie dat doet, neemt willens en wetens een risico. Als je terugkomt en je gaat in quarantaine, dan moet je daar in principe zelf voor opdraaien. Wie zijn werk niet thuis kan voortzetten, zal bereid moeten zijn om verlof op te nemen, op eigen kosten. Dat ligt anders bij mensen die naar een geel gebied zijn gegaan dat tijdens hun verblijf oranje is geworden. Veel werkgevers kiezen in zulke gevallen voor coulance. Zie ook de gedragslijn die het werkgeversverbond AWVN aan zijn leden aanbeveelt.

Geen medewerking werkgevers

Er zijn ook werkgevers die erop staan dat hun medewerkers, wanneer ze geen klachten vertonen, gewoon komen opdraven, ook als die medewerkers dat zelf minder verstandig vinden. Berichten hierover komen steeds uit de ziekenhuissector, waar men kampt met personeelstekorten. Tegelijk zorgt de aard van het werk ervoor dat deze beleidslijn in ziekenhuizen het meest tot discussies leidt.

Medisch Contact meldde dat Radboudumc onderscheid maakt tussen medewerkers die ‘cruciaal’ zijn voor de zorgverlening - waaronder alle artsen en verplegers - en medewerkers die dat niet zijn. Cruciale medewerkers die naar een oranje of rood gebied zijn geweest maar geen klachten hebben, moeten gewoon komen werken, al moeten ze de eerste veertien dagen wel een mondkapje dragen. Niet-cruciale medewerkers en bezoekers die in een risicogebied zijn geweest, worden geweerd. Het ziekenhuis kreeg meteen een paar kritische vragen hierover van Wim Schellekens, oud-hoofdinspecteur van de Inspectie Gezondheidszorg en lid van het ‘RedTeam’ dat het kabinet en de Tweede Kamer voorziet van gevraagde en ongevraagde adviezen. Kort daarvoor had Schellekens al aan de bel getrokken over een ander “groot ziekenhuis” met een soortgelijk beleid. De naam daarvan wil Schellekens niet noemen.

Daar staan ook andere voorbeelden tegenover. Zo liet UMC Utrecht weten dat het zich wél aan het quarantaineadvies houdt, ook als het medisch personeel betreft. Het UMC Groningen gaat in een opzicht zelfs verder. Daar moet iedereen die in het buitenland is geweest, ook al was dat in geel gebied, de eerste twee weken een mondkapje dragen. Ook in functies zonder contact met patiënten. Over een landelijk overzicht beschikken we niet.

Werkgeversrol?

Inmiddels is de situatie zodanig verslechterd dat minister Hugo de Jonge (VWS) afwil van de vrijblijvendheid. De Tweede Kamer sloeg hem direct om de oren met dezelfde argumenten die hij eerder zelf aanvoerde: verplichte quarantaine is moeilijk af te dwingen en zal de bereidheid om mee te doen aan bron- en contactonderzoek verder schaden. De Jonge besloot schielijk om de zaak nog een paar weken te bestuderen. Maar het bezwaar daartegen is weer dat juist nu veel mensen terugkeren van vakantie.

In deze fase van de discussie brachten VNO-NCW en MKB-Nederland de wens naar buiten dat werkgevers zélf een testplicht moeten kunnen opleggen, bijvoorbeeld aan medewerkers die terugkeren uit een risicogebied. Valt de test negatief uit, dan kan betrokkene aan het werk. Op die manier wordt voorkomen dat werknemers onnodig in quarantaine gaan. Tegelijk is het een werkgeversbelang dat werknemers die een risico opleveren wél in quarantaine gaan. De twee organisaties vinden dat de handen van werkgevers nu te veel gebonden zijn.

Middenweg?

Het voorstel om werkgevers toe te staan zelf een test- en quarantaineplicht op te leggen, sluit aan op een discussie die gevoerd wordt in Amsterdam UMC. Daarin werken de universitaire ziekenhuizen VUmc en AMC samen, onder één raad van bestuur maar met eigen ondernemingsraden. Wat we uit verschillende bronnen hoorden en lazen, levert het volgende beeld op.

In het interne overleg gingen stemmen op dat een gedragslijn zoals bij Radboudumc nogal afwijkt van wat het kabinet en het RIVM voorstaan. Eén voorstel was om medewerkers in cruciale beroepen direct bij terugkeer uit een risicogebied een test te laten afleggen, zodat ze in principe al op hun eerste werkdag weten of ze aan de slag kunnen of niet. Daartegen is ingebracht dat een negatief testresultaat niet uitsluit dat je kort daarvoor nog bent besmet. Vervolgens is het idee geboren van een beperkte quarantaine van vijf dagen, gevolgd door een test. Gebleken is dat de meeste besmettingen binnen die periode aan het licht komen. RIVM-expert Van Dissel heeft al voorgesteld om quarantaines te verkorten van veertien naar tien dagen, maar voorstanders van de hier geschetste middenweg vinden personeelsgebrek een legitiem argument om hierin verder te gaan.

Of dit voorstel wordt overgenomen is niet gezegd, want ook hier blijft de kans op schijnveiligheid bestaan. Deskundigen hebben in deze discussie benadrukt dat de kans op overdracht toch echt het grootst is bij luchtwegklachten, en dat juist van zorgpersoneel verwacht mag worden dat het zulke klachten herkent en ermee naar de bedrijfsarts stapt. Die zal dan een test doen waarvan het resultaat afgewacht moet worden voor men weer aan het werk mag.

De verwachting is dat de RvB van Amsterdam UMC binnenkort, mogelijk nog deze week, een voorgenomen besluit zal presenteren. Hoe dat ook zal luiden, het verdient de aandacht dat een door de werkgever opgelegd test- en quarantainetraject een bespreekbare optie is gebleken.

Redactie Inzicht 17-08-2020