OR Maastricht deed niets verkeerd, jacht op bron raakte aan schending benadelingsverbod

23 september 2019

De OR-leden van de gemeente Maastricht zijn integer omgegaan met vertrouwelijke conceptnotulen. Er was geen goede grond voor onderzoek naar hun mailverkeer. Dat raakte aan een schending van het benadelingsverbod. OR-leden moeten zonder angst voor repercussies hun werk kunnen doen.

Dit oordeelde de kantonrechter in een zaak die de OR van Maastricht en de gemeente samen hebben voorgelegd. Ook zonder de gemeente zou de OR de rechter om een oordeel hebben gevraagd.

Recherche

Maastricht overlegt al jaren met twee andere gemeenten over de oprichting van een gezamenlijk servicecentrum, het SSC-ZL. In een van de besprekingen is opgemerkt dat GO-leden van Maastricht zich onaanvaardbaar gedroegen tegen GO-leden van Sittard-Geleen. De vraag werd opgeworpen of de verantwoordelijken konden worden aangepakt of zelfs ontslagen. De opmerkingen kwamen in de conceptnotulen te staan (in de definitieve versie ontbraken ze). Kort daarna, op 11 april 2018, heeft het dagelijks bestuur van de OR de gemeentesecretaris ermee geconfronteerd. De gemeente liet daarop weten dat de conceptnotulen niet straffeloos mochten worden gebruikt.

Het dagelijks bestuur van de OR heeft op 19 april de andere OR-leden geïnformeerd en daarbij de gewraakte passage voorgelezen.

Enkele maanden later vroeg de gemeente aan Hoffmann Bedrijfsrecherche om te onderzoeken wie er voor het uitlekken van de conceptnotulen verantwoordelijk was. Rechercheurs van het bureau verhoorden een aantal ambtenaren, onder wie de vicevoorzitter van de OR, en spitten het e-mailverkeer door van 41 personen, onder wie alle OR-leden.

Op 23 januari 2019 kregen de verhoorde ambtenaren te horen dat er tegen hen geen stappen zouden worden ondernomen omdat ze geen geheimhoudingsplicht hadden geschonden. Voor de gemeenteraad was de "Maastrichtse spionageaffaire" reden om burgemeester en wethouders op te dragen de vertrouwensrelatie met de eigen werknemers te herstellen.

De OR kondigde op 26 februari aan dat hij van de rechter wilde horen of het spitten in e-mails van OR-leden wel rechtmatig was. Later sloot de gemeente zich daar ook bij aan.

Doel voorbij

In zijn uitspraak stelt de rechter vast dat de conceptnotulen vertrouwelijk waren, juist omdat ze nog niet vaststonden. Het is "kwalijk en beschadigend" dat ze naar derden zijn gestuurd. De gemeente had voldoende reden om te onderzoeken hoe dat kon gebeuren. Echter, de manier waarop dat onderzoek plaatsvond stond niet in verhouding met dat doel.

Het is om te beginnen niet goed te begrijpen waarom de gemeente er zo lang mee wachtte. Kennelijk diende het onderzoek zoals dat plaatsvond vooral om verdere verspreiding en media-aandacht te stoppen. Daardoor lijkt het meer op een represaille.

Uit voorlopig onderzoek was ook al geconcludeerd dat het lek niet bij de OR gezocht moest worden, maar bij het Georganiseerd Overleg. Het is daarom niet duidelijk waarom het onderzoek zoveel personen moest treffen, inclusief OR-leden. Iedereen wist dat de OR-leden over het stuk beschikten. Ze hebben daar geen geheim van gemaakt en meteen het overleg gezocht met de gemeente. De gemeente had juist reden om het mailonderzoek te beperken tot een zeer beperkt aantal personen, onder wie géén OR-leden. In het algemeen kunnen ook OR-leden niet gevrijwaard worden van een onderzoek naar het schenden van een geheimhoudingsverplichting. Maar in dit geval was daar geen enkele aanleiding voor.

Gebrekkig onderzoek

Los daarvan merkt de rechter op dat het onderzoek van Hoffmann volstrekt niet neutraal is geweest. Men gebruikte bijvoorbeeld zoektermen als 'lekken', 'plichtsverzuim' en 'schending ambtelijke geheimhoudingsplicht'. Men had zich moeten beperken tot het vaststellen van feiten, en kwalificaties daarvan aan het bevoegd gezag moeten overlaten.

Belang OR-werk gaat vóór

Letterlijk concludeert de rechter: "Er bestond geen directe aanleiding om de OR-leden in dit onderzoek te betrekken. Zij zijn voortdurend transparant geweest over de wijze waarop zij de beschikking hebben gekregen over het betreffende stuk (als OR) en er bestond geen aanleiding om te vermoeden dat een van de leden dit stuk buiten de gemeente heeft verspreid. Nu de OR-leden vanuit hun OR-taak naar aanleiding van dit stuk het overleg met de gemeente hebben gezocht, raakt de omvang en de wijze van het onderzoek aan het benadelingsverbod van leden van een ondernemingsraad. OR-leden moeten in vrijheid en zonder angst voor repercussies als ambtenaar van de gemeente hun OR-taken kunnen uitvoeren."

De Maastrichtse OR-leden, voegt de rechter aan deze conclusie toe, mochten er ook op vertrouwen dat zij over die notulen vertrouwelijk met andere medewerkers informatie konden uitwisselen, bijvoorbeeld via e-mail. Het belang van zulke vertrouwelijke informatie-uitwisseling diende in dit geval zwaarder te wegen dan het belang van de gemeente bij het onderzoeken van de inhoud van mailboxen.

OR mag bron beschermen

Mr. Loe Sprengers, die de OR vertegenwoordigde, benadrukt in zijn reactie tegenover Inzicht@OR de algemene relevantie van deze zaak. "De OR van Maastricht voerde deze procedure omdat hij zekerheid wilde hebben dat mensen iets in vertrouwen bij de OR kunnen neerleggen, en dat de OR daarover in overleg kan treden met de bestuurder, zonder dat de bestuurder daarna een onderzoek instelt om achter de bron te komen. Communicatie met de achterban moet vertrouwelijk kunnen plaatsvinden, dat is wezenlijk voor de positie van elke OR."

Sprengers benadrukt verder het belang van het feit dat de rechter niet is meegegaan in de stelling dat de OR-leden hier als ambtenaar verwijtbaar hebben gehandeld. "Ze kregen hun informatie natuurlijk niet als gewone ambtenaar maar als OR-lid. Daarom heeft de rechter dit verwijt verworpen."

"Forse stap"

OR-voorzitter Helga Krapels is erg blij met de uitspraak. Ze spreekt van een "forse stap richting vertrouwensherstel", ook al heeft het college nog geen formele reactie gegeven. Ze verwacht die na een collegevergadering van dinsdag 24 september. Wat ze hoopt is dat het college gaat zeggen dat dit zo niet meer gaat gebeuren. Met de nieuwe gemeentesecretaris, die in de loop van deze affaire is aangetreden, heeft de OR al een tijd goed overleg.

De OR kreeg volgens Krapels veel positieve reacties uit de achterban.

Autoriteit Persoonsgegevens

Nu de rechter uitspraak heeft gedaan, is het wachten nog op het oordeel van de Autoriteit Persoonsgegevens. Die heeft 22 klachten over de zaak ontvangen. Naar verluidt onderzoekt de AP onder meer of de gemeente persoonsgegevens aan Hoffmann Bedrijfsrecherche heeft overhandigd.

Redactie Inzicht, 23-09-2019