FNV wil “Hema-wet” die bedrijven behoedt voor sprinkhanen

22 juni 2020

De Hema is van een flinke schuldenlast verlost, en dat stemt COR en vakbonden tevreden. Toch is de gang van zaken voor de FNV aanleiding om te pleiten voor wetgeving die speculatie met bedrijven moet tegengaan. Er moet een balans bestaan tussen het vermogen van een onderneming enerzijds en de lasten van schulden anderzijds. Binnenkort komt de vakbond met een uitgewerkt voorstel.

Gestript

De ongeveer tienduizend Hema-werknemers weten als weinig anderen hoe het voelt om je bedrijf steeds in andere handen te zien overgaan. Ooit was het onderdeel van KBB (Koninklijke Bijenkorf Beheer), dat later onderdeel werd van Vendex KBB. Dat werd opgekocht door de Amerikaanse investeringsfirma KKR, en dat verkocht het onderdeel Hema weer door aan de Britse soortgenoot Lion Capital. Het winkelbedrijf was toen al ontdaan van waardevolle bezittingen, waaronder vastgoed, en volgehangen met schulden. Lion deed daar een schep bovenop. Angelsaksische investeringsmaatschappijen zijn erg bedreven in het verwerven van ondernemingen op zo'n manier dat het aankoopgedrag als schuld bij diezelfde ondernemingen in de boeken komt, een schuld waarvoor zij een hoge rente eisen. Zo betaalt de prooi voor zijn eigen vangst. Veel van zulke maatschappijen gaan direct daarna ook nog eens alles van waarde verkopen (‘asset stripping’). En dan kunnen ze de overheid ook nog eens laten opdraaien voor boekhoudkundige ‘verliezen’. Deze tactiek wordt internationaal aangeduid met de benaming “sprinkhanengedrag”.

Er zijn ook investeringsmaatschappijen die wel degelijk als bedrijvendokters optreden. Maar ‘asset strippers’ zorgen ervoor dat bedrijven, gezond of verzwakt, hun weerstand verliezen.

Pokerspel

Lion bleef de Hema elf jaar in bezit houden. In 2018 werd het bedrijf verkocht aan de Nederlandse miljardair Marcel Boekhoorn. Die verminderde de schuldenlast met 140 miljoen, maar wilde dat andere schuldeisers hem hielpen om de last verder te verlagen. Die waren daartoe echter alleen bereid als ze zelf alle aandelen in handen kregen. Uiteindelijk wonnen ze Hema-topman Tjeerd Jegen voor zich: die zag veel in Boekhoorn, maar nog meer in lagere schulden. Hij ging zelf mee onderhandelen en bereikte overeenstemming over een verlaging van de schuld van € 750 miljoen naar € 300 miljoen en een verlaging van de jaarlijkse rentelast van € 50 miljoen naar € 28 miljoen. Boekhoorn verloor het pokerspel. Althans deze ronde.

Speelbal

Het feit dat de COR van de Hema positief was over deze uitslag, wekt na het voorgaande geen verbazing. Maar het spel is nog niet uit. Omdat de nieuwe eigenaren een divers en wisselend gezelschap vormen, alleen geïnteresseerd in een hogere opbrengst dan Boekhoorn wilde geven, staat de Hema in de nabije toekomst een nieuwe verkoop te wachten. Blokker-eigenaar Michiel Witteveen toonde al interesse, maar hij zal niet de enige zijn. En Boekhoorn zelf is ook nog niet weg. Vlak voor hij werd afgetroefd, bracht hij de compensabele verliezen van de Hema onder in een aparte NV die van hemzelf blijft. Bij een nieuwe verkoop heeft hij nog een waardevolle kaart in handen.

Kortom: de Hema-werknemers weten nog altijd niet of hun bedrijf in handen komt van een echte winkelondernemer of speelbal blijft van dealmakers.

Antisprinkhanenwet

De FNV stelt vast dat deze tussenstand gunstig is voor de Hema, maar nog altijd geen echte oplossing. Behalve de acht schuldeisers die ermee instemden, zijn er nog andere en die blijven een hoog rentepercentage afdwingen. Er is alweer een nieuwe lening uitgegeven.

FNV-bestuurder Danielle Wiek vindt dat het hele systeem moet worden aangepakt waarmee bedrijven zoals Hema worden “kaalgeplukt en gebruikt als geldautomaat”. De FNV wil toe naar een model waarbij eigenaren recht hebben op een deel van de winst, nádat de kosten zijn betaald. Zo werkt het voor de bakker en de groenteman ook. Bestuurder Linda Vermeulen maakte bekend dat binnenkort een uitgewerkt voorstel mag worden verwacht.

In 2015 maakte PvdA-Kamerlid Henk Nijboer zich al sterk voor wetgeving die sprinkhanengedrag aan banden legt. Nadat hij een initiatiefnota Private equity had ingediend, zijn de regels voor de aftrekbaarheid van schulden en rentes aangescherpt. Daarna is de renteaftrek ook nog eens generiek beperkt tot 30 procent van de winst. Dit als gevolg van Europese wetgeving die tot doel heeft om overnames via schuldfinanciering moeilijker te maken. Er is dus wel wat gebeurd. Maar ook Nijboer vindt, zo liet hij Inzicht@OR weten, dat we er nog lang niet zijn.

Bijkomende optie

Een andere mogelijkheid, naast of bovenop een wet zoals de FNV bepleit, is het toekennen van het enquêterecht aan ondernemingsraden. De OR van Smit Transformatoren heeft dit recht in het verleden van zijn eigen bestuurder gekregen en zette het in 2005 met succes in tegen uitkleedpraktijken van ‘investeringsmaatschappij’ Inverbeg. De Ondernemingskamer verklaarde de OR ontvankelijk en greep hard in.

Met het enquêterecht zouden ondernemingsraden niet meer geheel machteloos staan tegenover besluiten van aandeelhouders die niet aan de eigen bestuurder zijn toe te rekenen.

[Voor dit bericht gebruikten we informatie van FD, FNV, Follow the Money, NRC, RTL Nieuws, Trouw en Inzicht@OR zelf.]

Redactie Inzicht 22-6-2020